PDF- -A409 Astronomide Sayısal Çözümleme - ozgurastrotuxorg - Can Uğur Ayfer - Kim Korkar UNIX'ten (v2.0)

Description

Kim Korkar UNIX’ten

? Can Uğur Ayfer Aralık 1995 Tüm hakları PUSULA Yayıncılık’a aittir

PUSULA Yayıncılık’ın izni olmadan çoğlatılamaz ve alıntı yapılamaz

Kim Korkar UNIX’ten

İçindekiler

Önsöz İşletim Sistemlerinin Kraliçesi : UNIX UNIX’le Tanışma Isınma Hareketleri UNIX Dosya Yapısı Dosyalar UNIX’de Erişim Yetkileri csh ve sh Kabukları vi Standart Giriş ve Standart Çıkış Önemli UNIX Kavramları Önemli UNIX Komutları UNIX Pipe Kavramı Yazıcı Kullanımı Kabuklar : C Shell ve Shell Kabuk Programlama Çevreyi Tanıyalım Teyp Kullanımı Kullanışlı UNIX Komutları UNIX Bilgisayar Ağları Sistem Yöneticisine Yedekleme TCP/IP Güvenlik Sonsöz

Kim Korkar UNIX’ten

ÖNSÖZ Bugüne kadar 1000’e yakın sayıda farklı bilgisayar modeli üretildiği sanılıyor

Bu sayının içinde,

binlerce değişik firma tarafından üretilen PC’ler tek bir model olarak yer almaktadır

Bu kadar geniş donanım yelpazesi içinde yüzlerce değişik işletim sistemi geldi geçti

Adını bilgisayar tarihine altın harflerle yazdırmayı başarabilenlerden biri de UNIX oldu

Oldu ama pek fazla da sempati toplayamadı

UNIX’le bir şekilde ilgilenen ya da ilgilenmek zorunda kalan pek çok kişiden duyduklarım genellikle UNIX’in sevimsiz,

kaprisli bir işletim sistemi olduğu doğrultusunda oldu

İtiraf edeyim ki,

UNIX’le ilk tanıştığım 1983 yılında benim de görüşüm bu yöndeydi

Uzun yıllar ticari uygulamalarda,

yalnızca “çok kullanıcılık” uğruna insanlar UNIX’e katlandılar

Derken,

UNIX altında grafik ekran kullanımını sağlayan XWindows ortaya çıktı

hemen ardından bilgisayar ağlarının ve doğal olarak Internet’in yıldızı parladı

İşte o zaman kullanıcılar ve programcılar UNIX’i bir daha değerlendirme gereksinimi duydular

İçinde bulunduğumuz yıllarda UNIX çok önemli bir işletim sistemi

TCP/IP desteği olmayan bilgisayar ağı yazılımları satamıyor

bir çok kişisel bilgisayar yazılımının UNIX uyarlamaları var

Kısacası UNIX’in gelişmesi ve yaygınlaşması hızlanmış durumda

Önümüzdeki bir kaç yıl içinde,

mesleği bilgisayar kullanımı gerektiren herkesin,

ucundan da olsa UNIX’e bulaşmadan çalışmasının olanaksız olacağı görüşü oldukça yaygın

Bu durumda,

bilgisayar dünyasına kişisel bilgisayarlarla adım atmış kullanıcı kitlesine UNIX’i tanıtmak ve hazırlıklı olmalarına yardımcı olabilmek amacıyla bu kitabı yazmaya başladım

DTK şirketince üretilmekte olan SPARC serisi iş istasyonları için notlar halinde ortaya çıkan bir döküman zamanla elinizdeki bu kitaba dönüştü

Bu kitap UNIX hakkındaki her şeyi anlatmıyor

zaten sonlu sayıda sayfa kullanılarak UNIX hakkındaki her şeyi anlatmak da pek olası değil

UNIX hakkında ön yargısı veya kötü deneyimleri olanlara UNIX’in kötü bir işletim sistemi olmadığını

aslında bir sanat eseri olduğunu

iyi kullanmayı bilen birisinin elinde neler yapabileceğini anlatmak

Ne demişler

Kitapta anlatılanları izleyebilmek için,

en azından MS-DOS işletim sistemi konusunda deneyimli olmanız gerekiyor

Bu kitap,

bilgisayarlar hakkında genel bilgi arayışı içinde olan okuyucular için hiç de uygun değil

Kim Korkar UNIX’ten

Bütün bilgisayar kitaplarında olduğu gibi,

anlatılan komutları ve örnekleri kendi bilgisayarınızda denemelisiniz

UNIX dünyasında bu henüz pek kolay değil

Nedeniyse,

henüz evlerdeki bilgisayarlara UNIX’in girmemiş olması

Kitabın ekindeki disketin içinde,

bu kitapta adı geçen UNIX komutlarının bir kısmının PC’lerde,

MS-DOS altında çalışabilen modellerini bulacaksınız

çünkü bu MS-DOS programları,

tam tamına UNIX karşılıklarının eşdeğeri değil

okuyucunun evindeki ya da bürosundaki kişisel bilgisayarda denemeler yapması için yeterli olacağı inancındayım

Kitabın düzenlenişini biraz garip bulabilirsiniz

Bilgisayarın açılışını ve kapanışını kitabın ortasından sonra bir yerlerde anlattım

İlk bakışta,

bu konuların en başta anlatılması gerekiyor gibi düşünebilirsiniz ama tipik UNIX kullanıcıları bilgisayarı hiç açıp kapatmazlar ki

Gene de kitabın düzeninin kusursuz olduğunu savunmuyorum

Konuları bana doğal geldiği şekilde sundum

ancak kitap bitince bir de baktım

bir UNIX referans kitabından çok,

UNIX hakkında bir macera kitabına benzemiş

O nedenle korkarım başından sonuna kadar okumanız gerekecek

Aslında,

UNIX ve komutları hakkında referans kitaplarını her yerde bulabilirsiniz

Bazı konuların bir kaç yerde tekrarlandığını göreceksiniz

Bu tekrarları özellikle yaptım

UNIX’de bir komut ya da kavramın öneminin ilk karşılaşıldığında iyi anlaşılamayacağını biliyorum

O nedenle,

okuyucunun da başına aynı şeyin geleceğini düşünerek,

öneminin vurgulanabileceği bir yere gelince tekrarlamaktan kaçınmadım

Bu kitabı yazarken verdiği destek ve katkıları için eşim Reyyan Ayfer’e

müsveddeleri büyük bir dikkatle okuyan ve çok değerli katkılarda bulunan arkadaşım Lale Morgül’e ve bir çok yanlışımı bularak düzelten oğlum Ömer Ayfer’e çok çok teşekkür ederim

Can Uğur Ayfer Kasım 1995,

Kim Korkar UNIX’ten

İŞLETİM SİSTEMLERİNİN KRALİÇESİ

UNIX UNIX dünyasına hoşgeldiniz

Nerelerde kaldınız

? Hiç gelmeyeceksiniz sanmıştık

Dünyada hiç bir işletim sistemi,

UNIX kadar uzun ve sürekli gelişerek gündemde kalmayı başaramamıştır

IBM PC’ler için geliştirilmiş olan MS-DOS kadar yaygın olmamakla birlikte,

UNIX işletim sisteminin hizmet vermekte olduğu kullanıcı sayısının,

MS-DOS kullancılarının sayısına yakın olduğu sanılmaktadır

UNIX işletim sistemi genellikle güçlü bilgisayarlarda kullanılmaktadır

UNIX felsefesinin temelinde,

bir bilgisayarın birden fazla kullanıcı arasında paylaşılması

ya da bir kullanıcının aynı anda birden fazla iş yapmasına olanak sağlamak yatmaktadır

Bu nedenle,

UNIX altında kullanılacak bilgisayarın,

kaynaklarının birden fazla iş arasında paylaşılması durumunda performansını kabul edilebilir düzeyde tutabilecek güçte olması gerekmektedir

Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler,

donanımları hızla güçlendirmekte ve ucuzlatmaktadır

bunun doğal sonucu olarak da,

UNIX işletim sistemi denetiminde kullanılan bilgisayarların sayısı hızla artmaktadır

Çok İş

Çok Kazanç

UNIX İşletim Sistemi,

bilgisayar bilimcilerinin ‘çok kullanıcılı’ (multi-user) ve ‘çok işli’ (multi-tasking) adını verdikleri çalışma koşullarını sağlar

Bir başka deyişle

UNIX altında çalışan bir bilgisayarı,

birden fazla kullanıcı birbirlerinden bağımsız olarak ve aynı anda kullanabilirler

Bu birlikte kullanım sırasında,

bilgisayarın kaynaklarını (merkezi işlem birimini,

disk-teyp gibi yan bellek birimlerini,

yazıcılarını) paylaşırlar

paylaşımdan kaynaklanan performans düşmelerini en aza indirgeyecek şekilde düzenlemeye çalışır

Bu tür paylaşımlar,

Kim Korkar UNIX’ten

yapılan yatırımı bir miktar azaltacağı için bir kazanç unsurudur

Yan bellek paylaşımıysa kayıtlı veri ve programları da paylaşmak demektir ki

bu da değeri oldukça yüksek başka bir kazançtır

Bir kullanıcının aynı anda birden fazla iş yapabilmesi de bir başka kolaylıktır

Bilgisayarınızda uzun bir iş başlattığınızı varsayalım

her bir kaç dakikada bir sizin klavyeden müdahale etmenizi gerektirsin

Bu durumda,

bu uzun işi başlatıp yemeğe gidemezsiniz

Tek iş düzeninde kullanım için tasarlanmış bir işletim sistemi kullanıyorsanız (MS-DOS gibi),

söz konusu programın yaptığı iş tamamlanıncaya kadar bilgisayarın karşısında oturmak zorundasınız

Eğer bu işi UNIX altında çalışan bir bilgisayarda yapıyorsanız,

uzun programınız bir yandan işinizi yaparken,

siz öte yandan (gene aynı ekran ve klavyeyi kullanarak) bir başka iş yapabilirsiniz

Eğer başka işiniz yoksa,

ikinci iş olarak bir oyun başlatıp,

bekleme sürenizin biraz daha zevkli geçmesini sağlayabilirsiniz

Örneğin,

Internet üzerinde bir gezintiye çıkabilirsiniz (internet : neredeyse tüm dünyaya yayılmış olan bilgisayar ağı,

Information Super Highway)

UNIX Her Yerde Aynı UNIX

İlk kez 1970 yılında ortaya çıkan UNIX işletim sistemi,

ticari bir amaçla tasarlanmamıştı

bu yeni işletim sistemine ilgi duyan tüm bilgisayar üreticilerine ve bilgisayarını UNIX desteği ile kullanmak isteyen herkese çok küçük bir ücret karşılığında dağıtıldı

Bu sayede,

UNIX kısa sürede gelişti ve yayıldı

Bu gelişmelere katkıda bulunan bilgisayarcılar,

UNIX’in ilk günlerinde ortaya atılan standartları gelenekleştirerek korudular

Böylece bir UNIX Kültürü ve sağlam bir UNIX Geleneği oluştu

Kullanıcılar açısından bunun anlamı oldukça basit : UNIX İşletim sistemini bir kez öğrendiniz mi,

UNIX’le çalışan herhangi bir bilgisayarı kolaylıkla kullanabileceğiniz gibi

alışık olduğunuz komut ve kavramların yüzde 99’u farklı bilgisayarlarda bile aynen geçerli kalacaktır

Çok İyi Tasarımlanmış Bir İşletim Sistemi UNIX İşletim Sistemi’nin 25 yıllık bir geçmişi var

Bu süre bilgisayar endüstrisi için çok ama çok uzun

Son 25 yıl içinde bilgisayarlar çok değişti,

hızlandı,

küçüldü

ilk yıllarında sahip olduğu özellikler ve yeteneklerle dimdik ayakta duruyor

(belkide sadece ‘olgun’ demek daha doğru) günümüz bilgisayar-larına çok kolay uyum sağladı ve bundan sonraki gelişmelere de rahatça ayak uydurabilecek gibi görünüyor

Kim Korkar UNIX’ten

Kraliçe,

Çünkü Herkes Saygı Duyuyor Bilgisayar dünyası,

yaklaşık 50 yıllık tarihinin son 30-35 yılında,

İşletim Sistemleri’ne bir çok örnek gördü geçirdi

Bunlardan bazıları çok başarılı oldu,

Sistemleri bazıları özel uygulamalara hizmet etti ve ömrünü tamamladı,

bazıları piyasaya çıkamadan yok oldu,

İşletim sistemleri genellikle donanım üreticileri tarafından,

ürettikleri bilgisayar modelleri için özel olarak geliştirildiler

Söz konusu donanım modelleri ortadan kalktıkça,

bu bilgisayarların işletim sistemleri de sahneden ayrıldılar

UNIX için böyle olmadı

çünkü belirli bir marka veya model donanım için tasarımlanmamıştı

Donanım modelleri geliştikçe,

UNIX bu yeni platformlara uyarlandı ve eski deneyim,

yazılım birikimleri zarar görmeden yeni bilgisayar nesillerine taşındı

Bu uyumluluğun yararını gören bilgisayar üreticilerinin neredeyse tamamı,

işletim sistemi repertuarlarına UNIX’i eklemek zorunluluğunu hissettiler

Hatta bir çok bilgisayar üreticisi dev firma,

kendi UNIX türevlerini geliştirdiler

AIX (IBM),

ULTRIX (DEC),

HPUX (HP),

SINIX (SIEMENS) gibi

Biraz da Tarih

ancak ‘Sıralı İş Düzeni’nde çalışabilmekteydi

Bir diğer deyişle,

kullanıcılar ve programcılar,

bilgisayarda yapmak istedikleri işle ilgili komut ve/veya programları bilgisayarın operatörüne teslim ederler ve sıranın kendi işlerinin yapılmasına gelmesini beklerlerdi

Bu sıra artık onbeş dakikada mı yoksa üç günde mi gelir,

Bu yıllarda,

üç önemli kuruluş (AT&T,

MIT Üniversitesi ve General Electric) bir arada yürüttükleri bir projeyle ilk ‘Zaman Paylaşımlı İşletim Sistemi’ üzerinde çalışmaya başladılar

bir bilgisayarın bir anda birden fazla kullanıcıya hizmet etmesini sağlayan

kullanıcıların bilgisayar programında olup bitenleri izleyebileceği ve programlarla etkileşimli (interactive) olarak çalışabilecekleri bir ortam yaratmaya yönelikti

Çalışmalar sonunda MULTICS işletim sistemi ortaya çıktı (MULT MULTiplexed I nformation and C omputing S ystem)

Her şey MULT akademik olarak çok iyiydi

MULTICS yazılımı,

o zamanki bilgisayarlar için biraz büyük ve hantal kalıyordu

MULTICS ekibiyle birlikte çalışan ve uzay araştırmalarında kullanılan benzetim (simulasyon) yazılımları üretmekte olan Ken Thompson hayatından pek memnun değildi

Proje arkadaşları,

onun üzerinde çalıştığı programların sistem kaynaklarını çok zorladığından sürekli şikayet ediyorlardı

Bu yüzden,

Thompson,

sadece başkalarının bilgisayarı kullanmadığı zamanlarda çalışabiliyordu

Bu böyle devam edemezdi

Thompson,

çalışmalarını kendisine ait olan eski ve küçük bir DEC PDP-7 bilgisayarında tamamlamaya karar verdi

Ama bu bilgisayarın işletim sistemi de gereksinimlerini karşılamıyordu

bu yüzden kendi istekleri ve gereksinimleri doğrultusunda bir işletim sistemi

Kim Korkar UNIX’ten

MULTICS’in yararlı bulduğu ve beğendiği özelliklerinin tümünü kullandı

UNIX isminin MULTICS den esinlenildiği

önce UNICS olarak konulduğu,

sonradan UNIX’e dönüştürüldüğü Brian Kernighan (C Programlama dillini ve UNIX’i yaratan ekibin önemli isimlerinden) tarafından anlatılmaktadır

İşletim sistemi,

programcılar için yararlı olacak şekilde tasarımlanmış ve özellikle metin işleme yetenekleri (text processing) oldukça gelişmişti

yeni metin işleme sistemlerinde kullanılacak standart olarak kabul etti

artık dünyada 10 kadar bilgisayar UNIX işletim sistemi ile çalışmaktaydı

Bu arada,

Dennis Ritchie ve Brian Kernighan,

C programlama dili üzerindeki çalışmalarını büyük ölçüde tamamlamışlardı

UNIX işletim sistemi,

C programlama diliyle baştan yazıldı

Böylece bilgisayar tarihinin ‘yüksek seviyeli bir dil ile yazılmış olan ve donanımdan bağımsız’ ilk işletim sistemi ortaya çıkmış oldu

AT&T şirketi,

bu yeni işletim sistemininin kaynak programlarını,

başta Columbia Üniversitesi olmak üzere bir çok üniversite ve yüksek okula ÜCRETSİZ olarak dağıttı

UNIX işletim sisteminin önlenemez yükselişi başlamıştı (aslında önlemek isteyen olduğunu da sanmıyorum)

UNIX Sürüm 6’yı kullanmaktaydı ve artık UNIX kullanmak isteyenler,

küçük de olsa bir lisans ücreti ödemek zorundaydılar

standart bir C kütüphanesi ile birlikte dağıtılmaya başlandı

Böylece

C dili,

UNIX işletim sistemi için yazılım geliştirmek isteyenlerin öğrenmesi gereken bir dil olarak yaygınlaştı

Berkeley Üniversitesi,

UNIX üzerindeki birikimlerini ilgilenenlere 1BSD : 1st Berkeley Software Distribution adlı bir ürün olarak dağıtmaya başladı

Artık UNIX tam bir işletim sistemi olmuştu

(Ref: Unix Administration Guide for System V,

Rebecca Thomas,

ISBN 0-13-942889-5)

AT&T yedinci sürümü piyasaya çıkardı

UNIX’in yaratıcılarından Ken Thompson’un Berkeley Üniversitesi’nde ders vermeye başlamasıyla AT&T ve Berkeley ekipleri UNIX’i hızla geliştirmeye başladılar

Sonunda,

ABD Savunma Bakanlığı’na bağlı DARPA (Defence Advanced Research Projects Agency : İleri Savunma Araştırma Projeleri) bölümü,

UNIX için bir bütçe ayırmaya karar verdi

Üniversite yıllarında UNIX öğrenen,

kullanan ve beğenen öğrenciler UNIX’i sanayiye taşımaya ve donanım üreticileri,

tasarım aşamalarında UNIX işletim sistemini de göz önünde bulundurma zorunluluğunu hissetmeye başladılar

Kim Korkar UNIX’ten

büyük bilgisayar üreticilerinin hepsi,

hiç değilse bazı modellerinde,

UNIX kullanmaya başladılar

Günümüzde (1995) Hewlett-Packard,

DEC (Digital Equipment Corporation),

Unisys,

Cray Research,

Motorola,

SUN Microsystems gibi devler,

UNIX İşletim Sistemi’ni standart olarak desteklemektedir

Kişisel bilgisayarın devi Microsoft’un ve Santa Cruz Oprerations’un (SCO) UNIX’i PC dünyasına taşımasıyla da yayılım tamamlanmış oldu

Bugün,

UNIX kullanılan bilgisayar sayısı tam olarak bilinmemekle birlikte,

bu sayının milyonlarla ifade edileceği kesindir

UNIX Geleneği Çok geniş bir araştırmacı kitlesi tarafından geliştirilmesine rağmen,

ilk tasarımlandığı günlerdeki özelliklerinden pek uzaklaşmamıştır

Bunun en önemli nedeni,

bu araştırmacıların yazılı olmayan geleneklere bağlı kalmış olmalarıdır

Belki de UNIX,

başarısını bu gelenekselleşmeye borçludur

(Japon’ların ekonomik mucizesinin de geleneklere bağlılık olduğu söylenmez mi

dizinlerdeki dosyaların detaylı listesini veren ls komutunun 100 Megabyte’dan büyük dosyalarda ortaya çıkan hatası hala düzeltilmemektedir

Her ne kadar çok tutucu bir tablo çizmiş olsamda,

Bu iki tip UNIX,

kullanıcıları açısından pek önemli farklılıklar göstermese de,

sistem yöneticileri açısından çok farklıdırlar

BSD UNIX’in üstün özelliklerini AT&T UNIX ile birleştirerek SVR4 UNIX’i ortaya çıkardılar ve BSD ekolüne göre önemli bir üstünlük kazandılar

UNIX’i UNIX Yapan Özellikler Belki bazı noktalar tekrar edilmiş olacak ama,

UNIX’i UNIX yapan özellikleri bir kez daha sıralamak istiyorum

Kitabın okunması sırasında ve daha önemlisi UNIX İşletim Sistemi’ni kullanırken yararlı olacağı inancındayım

✔ UNIX ‘çok kullanıcılı’ bir işletim sistemidir

Kullanıldığı bilgisayarın bir anda birden fazla kişi tarafından kullanılmasını

daha doğrusu paylaşılmasını sağlayabilmektedir

✔ UNIX ‘çok iş düzeni’ni sağlayan bir işletim sistemidir

Kullanıcıların,

aynı anda birden fazla iş yapmalarına olanak sağlar

Hangi bilgisayar üzerinde kullanılırsa kullanılsın,

kullanıcılarına göründüğü şekli aynıdır

Öğrendikleriniz kalıcıdır

Kim Korkar UNIX’ten

✔ UNIX iyi tasarımlanmıştır

Teknolojideki gelişmelere kolaylıkla uyum sağladığı ve sağlayacağı kanıtlanmıştır

bir işletim sistemi standardı olarak kabul edilmiştir

Bu sayede farklı marka ve model bilgisayarlar birbirleriyle uyumlu kılınabilmektedir

Son günlerde sıkça sözü edilen ‘Bilgi Süper Otoyolu’ (Information Super Highway : Internet) bu sayede oluşabilmiştir

Kim Korkar UNIX’ten

UNIX’le Tanışma UNIX işletim sistemi ile çalışan bir bilgisayarı kullanabilmek için sahip olmanız gereken üç şey vardır : a) UNIX altında çalışan bir bilgisayara bağlı bir TERMİNAL’e (ekran+klavye) erişim yetkisi,

b) UNIX altında çalışan bu bilgisayara erişim hakkınızın anahtarı olan ‘kullanıcı hesabınız’ (user account),

kullanıcı hesabınız c) Eğer yeni başlıyorsanız

Bu üç özelliğe sahip olduğunuzu varsayarak devam edelim

Terminalinizi açınız (eğer terminal olarak kullandığınız ekran ve klavye,

bilgisayarın ana ekran ve zaten açık olması gerekir

) Bir kaç saniye içinde ekranda login : mesajını görmeniz gerekir

(Bazı terminallerde bu mesajı görebilmek için bir kaç kez ENTER (ya da RETURN) tuşuna basmanız gerekebilir)

Bu mesaj,

kendinizi tanıtmanızı istediğini belirtmektedir

Her UNIX kullanıcısının bir adı olmalıdır

kullanıcılara sistem yöneticisi görevini üstlenmiş olan bilgisayar uzmanları tarafından verilir

Bu mesaja yanıt olarak klavyeden kullanıcı adınızı girmeniz ve ENTER tuşuna basmanız gerekir

Kendi adınızı veya rastgele bir ad girmenizin bir yararı olmayacaktır

sadece daha önceden kendisine tanıtılmış olan kullanıcı isimlerini kabul edecektir

Eğer bir kullanıcı adınız yoksa daha fazla vakit kaybetmeden sistem yöneticisini bulup,

size bir kullanıcı adı vermesini isteyiniz

Kim Korkar UNIX’ten

geçerli bir kullanıcı adınız olduğunu varsayarak devam edelim

login :ayfer ENTER tuşuna basmanızla birlikte Password : mesajıyla şifrenizi girmeniz istenecektir

Kullanıcı olarak bilgisayara erişiminiz bir şifre ile korunmamışsa,

yani sizin için henüz bir şifre girilmemişse,

Şifreniz yoksa ve bunun özel bir nedeni yoksa,

ilk fırsatta kendinize bir şifre seçip,

bunu UNIX’e bildirmenizi öneririm

Bu işlem için kullanmanız gereken komut ‘passwd’ komutudur

(passwd passwd komutunu bir kaç sayfa sonra anlatacağım)

Eğer şifreniz varsa,

siz klavyeden bu şifreyi girerken bastığınız tuşlar ekranda görünmeyecektir

(Siz farkında olmadan arkanızdan sizi gözleyenler varsa şifrenizi görmesinler diye

UNIX işletim sisteminde büyük harf

Ayfer AYFER ve ayfer farklı kullanıcı adlarıdır

Aynı fark,

şifrelerde de söz konusudur

UNIX geleneği hep küçük harf kullanmanızı (şifreniz hariç) gerektirir

Doğru şifreyi girdiğinizde (eğer şifre varsa tabii) ekranınızdaki görüntü

login : ayfer Password : ABC Bilgisayar sistemine hos geldiniz

Sistem,

Kim Korkar UNIX’ten

login : ayfer Password : ABC Bilgisayar sistemine hos geldiniz

Sistem,

login : ayfer Password : ABC Bilgisayar sistemine hos geldiniz

Sistem,

Bu ekranlardaki ABC Bilgisayar sistemine hos geldiniz

Sistem,

sistem yöneticisinin kullanıcılara bir mesajıdır (günün günün mesajı : message of the day )

Sistemdeki yenilikler,

kullanıcılara haberler ve duyurular genellikle bu satırlarda yer alır

o nedenle bu mesajları okuma alışkanlığını edinmenizi öneririm

En son satırlarda yer alabilecek olan $ % abc:/home/ayfer % satırlarıysa,

UNIX’in sizden komut almaya hazır olduğunu belirten ‘hazır hazır işareti’’dir (prompt prompt)

Kim Korkar UNIX’ten

Bu hazır işaretlerinde,

UNIX’in sizden komut almaya hazır olduğundan başka çok önemli bir bilgi daha vardır

Bu bilgi,

Şimdi sıkı durun,

hazır işaretinizde % görüyorsanız kullanacağınız kabuk (shell) Bourne Shell ’dir,

$ görüyorsanız C Shell ’dir

(Sabırlı olmanız gerektiği konusunda uyarmıştım

) Kabuk (Shell Shell) Shell kavramı,

UNIX kullanıcılarının iyi anlaması gereken bir kavramdır

Bu noktada MS-DOS işletim sistemi ile bir benzerlik kurmak istiyorum

MS-DOS’daki C:\> benzeri bir hazır işaretinin karşısına yazacağınız komutu irdeleyen,

yapılmasını istediğiniz işe ait programı belleğe yükleyen,

gerekli parametreleri bu programa aktaran,

işletim sisteminin bir parçası COMMAND

COM isimli programdır

UNIX işletim sisteminde de,

kullanıcının klavyeden yazacağı komutu irdeleyen,

kullanıcının ne yapılmasını istediğini çözümleyen ve bu işin yapılabilmesi için gerekli programları belleğe yükleyen,

komut parametrelerinin bu programlara aktarılmasını sağlayan bir program vardır

Bu programların genel adı kabuk ( shell ) sözcüğüdür

MS-DOS işletim sisteminden farklı olarak,

UNIX’de,

kullanıcının tercihine bağlı olarak kullanabileceği birden fazla komut yorumlayıcısı (kabuk = shell) vardır

Bu kabuklara örnek olarak sh csh ksh bash tcsh

Bourne Shell C Shell Korn Shell Bourne Again Shell Geliştirilmiş csh

Bourne Bill Joy David Korn

AT&T Berkeley AT&T

gösterilebilir

‘Yeni kullanıcılar için şimdilik bu kadar bilgi yeter’ deyip devam edelim

Eğer kullanmakta olduğunuz kabuğun (sistem yöneticisinin sizin için uygun gördüğü kabuk) hangisi olduğunu kesin olarak öğrenmek istiyorsanız % cat /etc/passwd | grep ayfer ayfer sözcüğü yerine kendi kullanıcı adınızı yazmayı unutmayınız

Göreceğiniz ayfer:[email protected]*as:1234:200:Ugur Ayfer:/home/ayfer:/bin/csh benzeri bir satırın en sonuna bakınız

Burada göreceğiniz kabuk programının adı,

Kim Korkar UNIX’ten

Eğer kullandığınız UNIX bilgisayarı bir SUN iş iştasyonuysa ve verdiğiniz bu komuta yukarıdaki örneğe uygun bir yanıt alamazsanız,

bir de % ypcat passwd komutunu deneyiniz

yöneticisinden

Kabuk Programının Adı

Kabuk Tipi

/bin/csh /bin/sh /bin/ksh /bin/bash /bin/tcsh

C Shell Bourne Shell Korn Shell Bourne Again Shell T C Shell

Kullandığınız kabuk programı hangisi olursa olsun,

temel UNIX kuralları değişmeksizin geçerli olacaktır

Yeni başlayanların,

eğer mümkünse,

csh kabuk programını kullanmalarını öneririm

Bu kitapta göreceğiniz örneklerin büyük çoğunluğu csh için verilecektir

Hangisi olursa olsun

UNIX kabuk programları,

MS-DOS işletim sisteminin komut yorumlayıcısı olan COMMAND

COM’la karşılaştırılamayacak kadar gelişmiş ve yeteneklidirler

(Tabii bir o kadar da karmaşık

UNIX işletim sistemi ile yapmakta olduğunuz işi tamamladığınızda ve terminalin başından ayrılacağınız zaman % logout komutunu vermeyi unutmamalısınız

Bu komut,

UNIX ile bağlantınızı kesecektir

ve terminal bir sonraki kullanıcıyı bekleme konumuna geçecektir

Kim Korkar UNIX’ten

UNIX işletim sisteminde BİR bilgisayarı paylaşan kullanıcıLAR LAR söz konusudur

Bu durumda kullanıcıların kayıtlı bilgilerini birbirlerine karşı korumak gereklidir

Bir sabah işe geldiğinizde tüm kayıtlı bilgilerinizin kaybolduğunu düşünebiliyor musunuz

? Kullanıcıların kayıtlı bilgilerinin yanısıra,

işletim sistemi,

kendisini de hatalı komutlara ve kötü niyetli kullanıcılara karşı korumak zorundadır

Bu koruma mekanizmasının temelinde kullanıcı adı ve şifresi yer almaktadır

Her UNIX kullanıcısı şifresini iyi korumak zorundadır

Şifrenizi belki iyi koruyor olabilirsiniz

ancak logout komutunu vermeden terminalinizin başından kalkarsanız,

arkanızdan terminalin önüne oturan birisi sizin kişiliğinizle UNIX’e vereceği komutlarla bilerek ya da bilmeyerek kayıtlı dosyalarınıza zarar verebilir

Bir UNIX bilgisayarıyla işiniz bittiğinde logout komutunu kullanarak bilgisayarla bağlantınızı kesmelisiniz

bilgisayarı da kapatabileceğiniz anlamına gelmez

Lütfen

Lütfen ama lütfen,

UNIX işletim sistemi ile çalışan bir bilgisayarı işiniz bittiğinde küüt diye kapatmayınız

kapatmayınız Bir UNIX bilgisayarının sağlıklı bir şekilde kapatılabilmesi için bir dizi törensel işlem yapılması gerekir

Eğer bu işlemleri yapmadan kapatırsanız,

bilgisayarı bir daha açamayabilirsiniz

hatta kayıtlı tüm veri ve programları kaybedebilirsiniz

Bir UNIX bilgisayarın kapatılması için gereken törensel işlemler,

bu kitabın ‘Sistem Yöneticisine’ başlıklı bölümünde anlatılacaktır

Kim Korkar UNIX’ten

Isınma Hareketleri Kullanıcı ile UNIX İşletim Sistemi arasındaki tüm haberleşme kabuk (shell) programı aracılığı ile yürütülmektedir

Klavyeden yazacağınız her komut,

kullanmakta olduğunuz kabuk programı tarafından yorumlanmaya çalışılacaktır

Eğer kullanmakta olduğunuz kabuk için anlamı olmayan komutlar yazacak olursanız,

beklemediğiniz hata mesajları ile karşılaşabilirsiniz

Bu bölümdeki örnekler csh kabuğu için hazırlanmıştır

Eğer kullandığınız kabuk Bourne Shell (sh sh) sh ise (hazır işaretinizin sonunda $ karakteri varsa),

komutunu vererek C Shell kabuğuna geçmeyi deneyiniz

Eğer bir hata mesajı almazsanız ve hazır işaretiniz sonunda % karakteri olan bir diziye dönüşürse başardınız demektir

login : ayfer Password : Günün mesajları $ /bin/csh abc:/home/ayfer %

Eski kabuğunuza dönmek istediğinizdeyse,

Ctrl-D ye basmalı veya exit komutunu vermelisiniz

Ben Kimim

? İlk bakışta çok anlamlı değilmiş gibi görünen bu soru UNIX dünyasında zaman zaman sorulması gereken bir sorudur

Eğer kullandığınız UNIX bilgisayarı büyük bir bilgisayar ağının bir parçasıysa ve siz bu ağ üzerinden bir çok bilgisayara ulaşabiliyorsanız ve bu değişik bilgisayarlardaki kullanıcı isimleriniz (user-id) farklıysa

uzun çalışma seansları sırasında,

o anda geçerli olan kullanıcı kimliğinizi şaşırabilirsiniz

Hemen % whoami % who am i

BSD UNIX’lerde SV5R4 UNIX’lerde

UNIX’in sizi o anda hangi kimlikle tanıdığını öğrenebilirsiniz

Özellikle sistem yöneticileri,

zaman zaman başka kullanıcıların kimliğine bürünme gereksinimi duyarlar ( bu işi su

Kim Korkar UNIX’ten

Böyle bir durumda hemen whoami komutunu vererek o andaki kimliklerini öğrenebilirler

Başka Kimler Var

? UNIX işletim sistemi altında çalışan bilgisayarların,

bir anda birden fazla kullanıcı tarafından kullanılabileceğini belirtmiştim

İsterseniz,

şu anda bilgisayarı sizden başka kullanan kimse var mı,

Bunun için vermeniz gereken komut: % who

abc:/home/ayfer % who ayfer tty01 Jan 12 15:12 hakan tty03 Jan 12 10:09 root console Jan 11 23:40 abc:/home/ayfer % Yukarıdaki örneğe göre,

şu anda bilgisayarı paylaşan 3 kişi olduğunuz anlaşılıyor

Diğer ortaklarınızın isimleri hakan ve root

Hakan 3 numaralı terminalin,

root ise ana terminalin (konsol) başında oturuyor

hakan 12 Ocak günü saat 10:09 da login etmiş

root ise bir gün önce gece yarısına doğru çalışmaya başlamış

root gerçekten dün geceden beri çalışıyorsa mesele yok

ama eğer gece eve gitmiş ve giderken logout komutunu vermemişse önemli bir güvenlik hatası yapmış demektir

UNIX kullanıcılarının isimleri genellikle kullanıcıların gerçek kimliklerini yansıtacak şekilde seçilir

Sistem yöneticisi

bir kullanıcı tanıtımı yaparken,

kullanıcı hesap ismi yanısıra,

bu kullanıcının bilgisayardaki kaynaklara erişim yetkilerini de tanımlar

UNIX işletim sisteminde adı hiç bir zaman değişmeyen ÖZEL bir kullanıcı vardır

Bu kullanıcının adı,

Adı root olan kullanıcı HER ŞEYİ YAPMAYA YETKİLİDİR

İstediği dosyayı siler,

yerini ve içeriğini değiştirir vs

Bu kullanıcıya “süper kullanıcı” (super user) adı da verilir

Eğer bir UNIX bilgisayarına root kullanıcı olarak erişme hakkınız varsa (yani root şifresini biliyorsanız),

gerekmedikçe bu isimle login etmeyiniz

Yapacağınız hatalar sisteminizi çalışmaz hale getirebilir

UNIX işletim sistemi,

root isimli kullanıcının yaptığı işi çok iyi bildiğini varsayıp,

hiç bir uyarıda bulunmaksızın verilen komutları yerine getirir

(her her şeyi sil komutu dahil

Kim Korkar UNIX’ten

Arayan Soran Var mı

kullanıcılar arasında elektronik posta haberleşmesinin yapılmasını sağlayan e-mail (electronic mail) yazılımı standarttır

Kullanıcılar birbirlerine göndermek istedikleri mesajları (elektronik elektronik posta veya kısaca mektup) mektup % mail komutunun yardımıyla yazarlar,

gönderirler ve kendilerine gelen mektupları gene bu komutla okurlar

mail komutunu parametresiz olarak kullandığınızda : abc:/home/ayfer % mail You have no mail

(Mektubunuz yok

size gönderilmiş mektup(lar) varsa: Mail ver 4 Thu Jan 31 12:54 EST 1995 Type

? for help “/usr/mail/ayfer”:3 messages 2 new U 1 [email protected] Fri Jan 12 14:32 23/567 Yeni uygu

N 2 [email protected] Fri Jan 12 15:34 34/762 Onemli N 3 [email protected] Fri Jan 23 09:12 45/947 SUNOS4

Bu mektup listesinde,

size mektubu gönderen kullanıcının adı,

mektubun konusuna ilişkin kısa bir not ve mektup sıra numarası yer alır

Tamamını okumak istediğiniz mektubun numarasını girdiğinizde elektronik mektubunuzun tamamını okuyabilirsiniz

Okumak istediğiniz mektuplar bitince,

x tuşuna basarak mail programından çıkabilirsiniz

Bu komutun kullanımı ile ilgili detayları daha sonraki bölümlerde anlatacağım

Siz sisteme bağlı değilken,

adresinize (kullanıcı adınıza) bir mektup gelirse,

UNIX sizi You have new mail diye uyaracaktır

Bu uyarıyı gördüğünüzde mail komutunu kullanarak gelen mektuplara bakabilirsiniz

bu mektupların sizi ilgilendirmediğini ya da başka birisini de ilgilendirdiğini düşünüyorsanız,

mektubu başka bir adrese yönlendirebilirsiniz,

mektubu saklayabilirsiniz ya da çöpe atabilirsiniz

(Eğer Internet bağlantınız varsa,

her gün bir sürü çöpe atılacak mektup alacağınızdan emin olabilirsiniz)

Kim Korkar UNIX’ten

Şifrenizi Değiştirmek İstediğinizde

UNIX altında çalışan bir bilgisayara sizin adınızı (yani kullanıcı adınızı demek istiyorum) kullanarak ulaşabilen herkes,

size gelen elektronik mektupları da okuyabilir

Başkalarının size ait dosyaları ve elektronik mektupları okumasını istemiyorsanız,

UNIX’in şifre mekanizmasından yararlanmanız gerekecektir

Bilgisayara erişim şifrenizi (password) değiştirmek istediğinizde % passwd komutunu kullanmalısınız

Eğer şifreli bir kullanıcı adı ile çalışıyorsanız,

yeni şifre verebilmek için o anda geçerli olan şifreyi bilmeniz gerekecektir

abc:/home/ayfer % passwd Changing old password for Old password : New password : Retype new password :

eski şifreyi veriniz yeni şifreyi giriniz yeni şifreyi bir kez daha giriniz

Şifreyi iki kez girmenizin istenmesi oldukça mantıklı değil mi

? Klavyeden yazarken ekranda göremeyeceğiniz bir şifreyi hatalı yazarsanız,

bir daha bu sisteme login etmeniz olanaksız hale gelecektir

Şifrenizi seçerken bazı noktalara dikkat etmelisiniz

sizin tarafınızdan kolayca hatırlanacak

ancak başkaları tarafından kolayca tahmin edilemeyecek bir karakter dizisi olmalıdır

Eşinizin veya çocuğunuzun adı,

doğum tarihiniz şifre olarak kullanılması sakıncalı olan dizilerdir

Şifre olarak çok karmaşık diziler seçip,

sonra da bu şifreyi unutmamak için bir kenara yazmak da oldukça sık yapılan güvenlik hatalarındandır

Şifrenizi seçerken,

mümkün olduğunca harf ve sayıları karıştırınız

Daha iyisi hem büyük,

hem küçük harfleri bir arada kullanınız

Şifreniz ne çok uzun,

hem de klavyeden yazılırken pek hata yapılmaz

ayfer AyfeR-1995 123456 aBcDeF

x1e34TQ

Çok kötü bir şifre,

Hiç fena değil

Çok ciddiyetsiz,

üstelik klavyeden yazarken kolayca izlenir

Fena değil ama çok kişi buna benzer şifre kullandığı için kötü niyetli kişilerce ilk denenen kalıplardandır

Harika bir şifre,

ama siz hatırlayabilecek misiniz

Kim Korkar UNIX’ten

Sisteme login ettiğinizde,

UNIX genellikle bir önceki login seansınızın hangi tarihte gerçekleştiğini size hatırlatır

Bu hatırlatmaya her login edişinizde dikkatlice bakmanızı öneririm

Bu mesaj sayesinde,

sizin adınızı kullanarak sisteme ulaşan birileri varsa,

Böyle bir durumdan şüphelendiğiniz anda şifrenizi değiştiriniz

Daha da iyisi,

şifrenizi en az ayda bir kez değiştiriniz

Nitekim,

şifrelerini belirli sıklıklarda değiştirmeye otomatik olarak zorlarlar

Şifreniz,

diğer adıyla root kullanıcısının,

dosyalarınıza bakmasına engel olamaz

mektuplarınızı ve diğer dosyalarınızı da okumaya yetkilidir

İmdaaaaat

UNIX işletim sisteminde kullanılabilecek yüzlerce komut vardır

Seyrek kullanılan komutların genel yapılarını ve parametrelerinin hepsini hatırlamak pek kolay olmadığı için

UNIX işletim sistemi,

tüm komutlarının kullanım kılavuzlarını standart olarak size sunmaktadır

Bir komutun nasıl kullanılacağını öğrenmek ya da hatırlamak istediğinizde

komut-adı adlı komutun kullanım kılavuzu sayfalarının ekranınızda görüntülenmesini sağlayacaktır

Örneğin,

passwd komutunun nasıl kullanılacağını merak ederseniz % man passwd mail komutunun nasıl kullanılacağını hatırlamak içinse % man mail komutlarını kullanabilirsiniz

İşiniz bittiğinde

Bilgisayarla işiniz bittiğinde,

terminalinizin başından ayrılmadan önce % logout komutunu veriniz

Sistem yöneticiniz (ya da siz) aksini belirtmediyseniz,

cshrc Dosyasıyla ilgili bölümde ignoreeof parametresine bakınız) Ctrl-D tuşuna basarak da sistemle bağlantınızı kesebilirsiniz

Ctrl-D aslında bağlantı kesme komutu değil,

o anda aktif olan komut yorumlayıcınızı (kabuk) öldürme komutudur

Eğer öldürdüğünüz kabuk,

yegane kabuğunuzsa sistemle bağlantınız kesilir

Kim Korkar UNIX’ten

ikinci ya da üçüncü kabuğunuzsa,

bir önceki kabuğunuza dönersiniz

Bu kavram biraz karışık geldiyse aldırmayın,

zamanla açıklığa kavuşacaktır

Bir UNIX bilgisayarın başında işiniz bittiğinde logout komutunu kullanarak bilgisayarla bağlantınızı kesmelisiniz

bilgisayarı da kapatabileceğiniz anlamına gelmez

Lütfen

UNIX işletim sistemi ile çalışan bir bilgisayarı işiniz bittiğinde küüt diye kapatmayınız

kapatmayınız Bir UNIX bilgisayarının sağlıklı bir şekilde kapatılabilmesi için bir dizi törensel işlem yapılması gerekir

Eğer bu işlemleri yapmadan kapatırsanız,

bilgisayarı bir daha açamayabilirsiniz

hatta kayıtlı tüm veri ve programları kaybedebilirsiniz

Bir UNIX bilgisayarın kapatılması için gereken törensel işlemler,

bu kitabın ‘Sistem Yöneticisine’ başlıklı bölümünde anlatılacaktır

Kim Korkar UNIX’ten

UNIX Dosya Yapısı (UNIX File System) Tüm bilgisayar işletim sistemlerinin olduğu gibi,

UNIX’in de en temel amacı kullanıcıların verilerini ve programlarını bilgisayar ortamında düzenli bir şekilde saklamalarına yardımcı olmaktır

UNIX işletim sisteminde tüm veriler,

programlar ve herbiri aslında bir program olan komutlar,

dosya dosyalarsa dizinlerde (dizin dizin : directory ) gruplanmış olarak saklanır

UNIX dosya yapısını anlatırken okuyucunun MS-DOS işletim sistemine aşina olduğunu varsayacağım ve bu nedenle sık sık MS-DOS’la karşılaştırmalar yapacağım

Bu arada da sık sık UNIX’in MS-DOS’a karşı ezici üstünlüğünü vurgulamış olacağım

Bu nedenle MS-DOS hayranlarından şimdiden özür dilerim

UNIX işletim sisteminde dosya isimlerine ilişkin kurallar oldukça esnektir

En başta,

MS-DOS’daki gibi 8 karakterden oluşan isim ve 3 karakterden oluşan uzantı (extension) kavramı yoktur

Dosya isimleri,

UNIX uyarlamasına bağlı olarak değişmekle birlikte 255 karaktere kadar uzunlukta olabilir (bu uzunlukta dosya isimlerini kim hatırlayıp klavyeden yazacaksa

Nokta (

) karakterinin özel bir anlamı yoktur

Dosya adı içinde istediğiniz kadar nokta kullanabilirsiniz

nokta ile başlayan dosya isimleri bir anlamda özeldir

adı nokta ile başlayan dosyalar yarı gizli dosyalardır

Özellikle belirtmedikçe,

dosya isimleri listelerinde bu tür dosyaları göremezsiniz

Dosya isimlerinde büyük harf-küçük harf ayırımı VARDIR

Mektup ve AYFER

MEKTUP tamamen farklı dosya isimleridir

Kim Korkar UNIX’ten

Bir kaç örnek vermek gerekirse :

Geçerli Geçerli Geçerli Geçerli Geçerli Geçerli Geçerli Geçerli Geçerli

mektuplar a1 1a 1-a muhasebe_1995_mizan Sinanin

Muhasebe

Programi

bir bir bir bir bir bir bir bir bir

dosya dosya dosya dosya dosya dosya dosya dosya dosya

Dosya isimleriyle,

dosyaların program olup olmaması arasında bir ilişki yoktur

Örneğin,

bir program dosyası olması gerekmez

Bir dosyanın program dosyası olup olmadığını isminden anlayamazsınız

Program dosyalarının diğer dosyalardan nasıl ayırdedileceğini bir kaç sayfa sonra anlatacağım

MS-DOS’dan tanıdığınız hiyerarşik dosya-dizin yapısını kullanmaktadır

En üst düzeyde bir root dizini ve bunun altında istendiği gibi yerleştirilmiş olan dosya ve alt-dizinler ile gene bu alt-dizinler altında yerleştirilmiş dosyalar ve gene alt-dizinler

Şematik olarak göstermek gerekirse :

Mail sent received

Kim Korkar UNIX’ten

Dikkat ederseniz,

MS-DOS dosya yapısından farklı olarak ‘root’ root’ dizininin adı \ (back-slash) değil,

Aynı şekilde,

bir dosyanın dizinler arasındaki yerini tanımlarken,

MS-DOS’daki \ karakteri yerine / karakteri kullanılır

Bunu örneklerle göstermek gerekirse

yukarıdaki dosyadizin yapısında yer alan bazı dosyaların tam isimleri şöyle yazılır :

UNIX /usr/bin/cat /home /home/sina/Mail/sent /vmunix

MS-DOS C:\USR\BIN\CAT \home \HOME\SINA\MAIL\SENT C:\VMUNIX

Her horoz kendi çöplüğünde

UNIX işletim sisteminde,

her kullanıcının kendisine ait bir ‘kullanıcı kullanıcı dizini’ dizini (UNIX terminolojisinde : home directory ) vardır

Bu dizin,

kullanıcının sisteme tanıtımı sırasında,

sistem yöneticisi tarafından yaratılır

Her kullanıcının kendi ‘kullanıcı dizini’nde sınırsız yetkileri vardır

Bu dizin altında istediği gibi dosya kullanıcı dizini ve alt dizinler yaratır,

isimlerini ve içeriklerini değiştirir vs

Her kullanıcının kendi dizinindeki bu yetkileri,

başka kullanıcıların dizinleri üzerinde yoktur

Bir başka deyişle,

sina isimli kullanıcının dizinindeki dosyaları silemez,

sina izin vermedikçe okuyamaz

hatta varlığından bile haberdar olamaz

Sisteme login eden her kullanıcı,

çalışma dizini,

kendisine ait kullanıcı dizini olacak şekilde çalışmaya başlar

Sistem yöneticileri,

genellikle /home dizini altına açtıkları dizinler olarak düzenlediklerinden (tipik bir UNIX geleneği) ayfer isimli kullanıcının login ettiğinde kendini /home/ayfer adlı dizinde bulması doğaldır

Günün mesajları

abc:/home/ayfer % Bu örnekteki ‘abc’ abc’,

abc’ kullandığınız UNIX bilgisayarının adıdır

Eğer bilgisayarınız bir bilgisayar ağına bağlıysa,

tüm dosya ve dizinler üzerinde,

bu dosya ve dizinler sanki kendisininmiş gibi tam yetkilidir

İsterse siler,

Kim Korkar UNIX’ten

Lütfen root isimli kullanıcıyla,

dizin yapısının en üst düzeyindeki root dizinini (‘/’) karıştırmayınız

Her iki kavram için de aynı sözcüğün kullanılmasının nedeni,

her şeye yetkili olan root isimli super kullanıcının,

kendisine ait olan ‘kullanıcı dizini’ nin tüm dizin yapısını temsil eden / dizini olmasıdır

Her ne kadar,

UNIX sizi kendi kullanıcı dizininize yerleştirdiyse de,

İsterseniz cd komutu ile çalışma dizininizi (default directory) değiştirebilirsiniz

abc:/home/ayfer % cd abc:/usr/etc %

cd komutunu kullanarak çalışma dizininizi değiştirdiğinizde,

hazır işaretinde (prompt) yeni çalışma dizinin adının yer alması bir tercihtir

Eğer hazır işaretinizde çalışma dizininizi göremiyorsanız sistem yöneticisine başvurunuz

Bu işi kendiniz halletmek istiyorsanız,

kitabın ileri bölümlerinde bu işin nasıl yapılacağını anlatacağım

Neredeyim

? Eğer kullandığınız sistem,

hazır işareti içinde size bulunduğunuz çalışma dizinini göstermiyorsa

komutunu kullanarak çalışma dizininizi öğrenebilirsiniz

Örneğin,

Günün mesajları

Kim Korkar UNIX’ten

Ne var ne yok

bulunduğunuz dizinde yer alan dosyaların listesini görmek isteyeceksiniz

Kullanacağınız komut en basit haliyle :

% ls Hemen bir örnek vereyim : /home/ayfer % cd / / % ls bin export boot home dev kadb etc lib / %

Pek açıklayıcı olmadı galiba

hangisinin dizin olduğu belli değil

oysa MS-DOS bu farkı sembolü ile belirtirdi (

Daha açıklayıcı bir liste isterseniz ls komutunun yanına

! F büyük harf olmalı) : /home/ayfer % cd / / % ls

lost+found/ tmp/ mnt/ sbin/ sys/

Bu listede dizinler,

isimlerinin sonuna yerleştirilen “/” karakterleriyle

program veya komut dosyalarıysa “*” ile belirtilmiş olarak karşınıza çıkacaktır

Herhangi bir eki olmayan isimlerse,

program dosyası veya dizin olmayan,

Bazı isimlerin sonunda “@” işareti göreceksiniz

Bu işaretin anlamını açıklamak için henüz biraz erken

ama şu kadarını söyleyebilirim : “@” işaretli dosya veya dizinler,

aslında orada olmayan dosya ve dizinleri belirler

Nasıl ama

Bu liste her zaman alfabetik sırada ve dosya isimlerinin izin verdiği ölçüde birden fazla sütun halinde dökülecektir

Bu listeye önce ilk sütunu,

sonra diğer sütunları görecek şekilde bakmaya alışmalısınız

Kim Korkar UNIX’ten

Dosyalar ve dizinler hakkında daha detaylı bilgi istiyorsanız aşağıdaki komutu denemelisiniz

ls komutunun bu formunu MUTLAKA deneyiniz ve bu form ile alacağınız listenin nasıl yorumlandığını lütfen ÇOK ÇOK İYİ ANLAYINIZ

UNIX mantığını iyi kavrayabilmeniz açısından buradan başlayarak anlatacaklarım oldukça önemlidir

Jan Jan Jan Jan Feb Mar Feb Mar Jun Mar Mar Jan Feb Nov Nov Jan

Bu ayrıntılı liste,

inanamayacağınız kadar çok bilgi içermektedir

Bu aşamada bütün detaylara girmeyeceğim

sadece satırlardan birini örnek olarak ele alıp,

bir fikir verecek şekilde kısaca açıklayacağım

-rwxr-xr-x

-rwxr-xr-x

239783 :

239783 Feb

: Bu satırın bir dosyayla ilgili olduğunu (en baştaki işaretinden anlıyoruz)

bu dosyanın sahibinin bu dosyada okuma (rr : read),

yazma (w w : write) ve çalıştırma (x x : execute) yetkilerinin olduğunu

sadece okuma ve çalıştırma yetkilerinin bulunduğunu

dolayısıyla bu dosyanın bir program dosyası olduğunu

Bu dosyanın sahibinin root isimli kullanıcı olduğunu

Dosyanın uzunluğunun 239,783 byte olduğunu

Kim Korkar UNIX’ten

Feb 09 13:34 :

Dosyanın en son 9 Şubat saat 13:34 de değişikliğe uğradığını

Dosyanın adının kadb olduğunu göstermektedir

Dizinler içinse,

bu ls satırı biraz farklıdır : drwxr-xr-x 20 root

512 Nov

En baştaki d'harfi,

listenin bu satırının bir dizine ait olduğunu göstermektedir

Dosya uzunluğu yerinde yazılı olan sayıysa,

dizinlerde pek anlamlı değildir

daha doğrusu anlamı konumuzun tamamen dışındadır

Her satırdaki rwxr-xr-x benzeri kalıplarda gördüğünüz kodlar,

kullanıcıların dosya (ya da dizin) üzerindeki erişim yetkilerini tanımlamaktadır

Programın ilerleyen saatlerinde bu erişim yetkileri konusu detaylı olarak ele alınacaktır

Bizden ayrılmayın

man ls komutunu verdiğinizde,

aşağıda göreceğiniz uzun açıklamalar ekranınıza listelenecektir

Bu açıklamalar,

kullandığınız UNIX işletim sistemine ait kullanım kılavuzunun ls komutu ile ilgili bölümlerinin aynısıdır

listelenecek satırlar bir ekran sayfasından fazlaysa,

birinci sayfanın listelenmesi tamamlanınca,

--- more

Bu mesaj

listelenen açıklamaların devamı olduğunu

bu sayfayı okumayı tamamlayınca klavyeden bir komut vererek listenin devamını görmenizin mümkün olduğunu belirtmektedir

--- more

tuşuna (Space Bar) basarsanız,

(küçük b) tuşuna basarsanız bir ÖNCEKİ sayfa listelenir

Bu geri gitme özelliği her UNIX uyarlamasında (örneğin SCO UNIX) çalışmaz

Kim Korkar UNIX’ten

Şimdi,

ls komutunun detaylarını öğrenmek için man ls komutunu bir deneyiniz

abc:/home/ayfer % man ls Reformatting page

USER COMMANDS

NAME ls

AVAILABILITY The System V version of this command is available with the System V software installation option

Refer to Installing SunOS 4

DESCRIPTION For each filename which is a directory,

ls lists the contents of the directory

for each filename which is a file,

ls repeats its name and any other information requested

By default,

the output is sorted alphabetically

When no argument is given,

the current directory is listed

When several arguments are given,

the arguments are first sorted appropriately,

but file arguments are processed before directories and their contents

In order to determine output formats for the

/usr/5bin/ls uses an environment variable,

COLUMNS,

to determine the number of character positions available on one output line

If this variable is not set,

the terminfo database is used to determine the number of columns,

based on the environment variable TERM

If this information cannot be obtained,

Permissions Field The mode printed under the

If the first character is: d'b c'l'p s

entry entry entry entry entry file

FIFO (also known as "named pipe") special

is an AF_UNIX address family socket,

The next 9 characters are interpreted as three sets of three bits each

The first set refers to owner permissions

the next refers to permissions to others in the same user-group

and the last refers to all others

Within each set the three characters indicate permission respectively to read,

or to execute the file as a program

For a directory,

"execute" permission is interpreted to mean permission to search the directory

The permissions are indicated as follows: r w x

indicated permission is not granted

The group-execute permission character is given as s'if the file has the set-group-id bit set

likewise the ownerexecute permission character is given as s'if the file has the set-user-id bit set

The last character of the mode (normally x or `-') is t if the 1000 bit of the mode is on

See chmod(1V) for the meaning of this mode

The indications of set-ID and 1000 bits of the mode are capitalized (S and T respectively) if the corresponding execute permission is not set

When the sizes of the files in a directory are listed,

including indirect blocks is printed

Kim Korkar UNIX’ten

OPTIONS

List all entries

in the absence of this option,

entries whose names begin with a `

' are not listed (except for the super-user,

normally prints even files that begin with a `

Use time of last edit (or last mode change) for sorting or printing

Force multi-column output,

with entries sorted down the columns

this is the default when output is to a terminal

If argument is a directory,

list only its name (not its contents)

Force each argument to be interpreted as a directory and list the name found in each slot

This option turns off

the order is the order in which entries appear in the directory

Mark directories with a trailing slash (`/'),

executable files with a trailing asterisk (`*'),

symbolic links with a trailing at-sign (`@'),

and AF_UNIX address family sockets with a trailing equals sign (`=')

For ls,

show the group ownership of the file in a long output

For /usr/5bin/ls,

except that the owner is not printed

For each file,

print the i-numbe

Can You Analyze This Problem

ethics - American Physical Society

PDF Can you analyze this problem perrin stryker pdf WordPress bjzckgw files wordpress can you analyze this problem perrin stryker pdf pdf PDF How to Brief Cases and Analyze Case Problems Cengage

Can You Be a Tactical Chess Genius

Chess Tactics For Kids PDF - Book Library

tacticstime downloads 101TacticalTips pdf can really hinder your growth as a chess player Tactical openings such as the King’s Gambit , “The Fishing Pole”, or even The Killer Grob can really help build your tactical muscles 6 If you are looking for a tactical opening

Can You Feel the Love Tonight - Piano

Untitled

Can You Feel The Love Tonight Words by Tim Rice Music by Elton John Pop Ballad ВЬ Eb G Bb F EЬ Bb D A # 1 em 3 HALO 3ft mp legato With pedal for this

Can You Feel the Love Tonight String Quartet

(as performed by ELTON JOHN) - Tapuz

goliathguitartutorials uploads 8 2 5 4 8254014 Can You Feel The Love Tonight Elton John GoliathGuitarTutorials Arranged & Tabbed by Gareth Evans Please consider making a small donation to support this Project 1 4 forpiano john can you

Can You Feel the Love Tonight

Can You Feel The Love Tonight Elton John - Simplified Guitar

PDF Can You Feel the Love Tonightimg1 tapuz co il forums 28720123 pdf PDF Can you feel the love tonight Lunakoretlunakoret dk wp content 02 Can you feel the love tonight pdf PDF Download PDF duessharmonie de downloads canyoufeelthelovetonight pdf

Can You Feel the Love Tonight

(as performed by ELTON JOHN) - Tapuz

goliathguitartutorials uploads 8 2 5 4 8254014 Can You Feel The Love Tonight Elton John GoliathGuitarTutorials Arranged & Tabbed by Gareth Evans Please consider making a small donation to support this Project 1 4 forpiano john can you

Can't Feel My Face.pdf

Ministerial Musings: Rev Tom - Unity Of Fox Valley

PDF What Biology Can't Do Joanna Kempnerjoannakempner wp Headache What Biology Cant Do pdf PDF Thesis statement on love The Law Office of Mary Keatingkeating law thesis statement on love pdf PDF Blue October The Answer Lyricssite uvamedalum

Can't My Eyes Off You Flute Solo

Famous For Fifteen Minutes: My Years With Andy Warhol By

pesmarica rs Akordi pdf 7665 Nata cant take pdf Can't take my eyes off you G7 You feel like Heaven to touch C I wanna hold you so much Cm7 At long last love has arrived G And I thank God I'm alive Am7 You're just

Can't Take My Eyes Off of You Duo.mus

Eyes On You - Description

PDF download cant take my eyes off you sheet music ChemiCloudwp1 nyc chemicloud cant take my eyes off you sheet music piano vocal chords pdf PDF You Can 39 T Spell Truth Without Ruth An Unauthorized Teslakomhotspot teslakom

Home back Next
<